De ogen en oren in úw buurt!

Waarnemen en rapporteren

Goed waarnemen en melden als buurtpreventie: feiten scheiden van interpretaties, de 7 W's, een signalement en kenteken onthouden, en verstandig foto's en filmpjes maken.

2.1 Waarom goed waarnemen?

Ogen en oren in de wijk zijn is een van de kerntaken van het team. De politie kan alleen iets met jouw informatie als die volledig, objectief en betrouwbaar is.

2.2 Subjectief waarnemen

Wat je waarneemt kan neutraal zijn, maar hoe je het uitlegt is altijd subjectief. Iedereen is anders. Ook als twee mensen precies hetzelfde zien, trekken ze vaak andere conclusies.

Factoren die je waarneming beïnvloeden

Fysieke factoren Emotionele en psychologische factoren
De plek waar je staat Angst
Iets wat je zicht belemmert Boosheid
De hoeveelheid licht Verdriet en spanning
Achtergrondgeluid Je referentiekader: waarden, normen, kennis, ervaring, gender, verwachtingen en vooroordelen
Afleiding (bijvoorbeeld tegelijk een gesprek voeren)

Voorbeeld referentiekader: een jong lid kijkt anders naar hangjongeren dan een oudere collega, omdat hij zich makkelijker met hen identificeert. Geen van beiden ziet het “goed” of “fout”, maar ze kleuren de waarneming allebei.

Feit of interpretatie? Leer onderscheid maken:

Interpretatie ✗ Feit ✔
“Een verdacht type” “Een man van ongeveer 30, donkere muts, keek in drie auto’s”
“Hij was zenuwachtig” “Hij keek steeds om zich heen en liep sneller toen hij ons zag”
“Ze waren aan het dealen” “Twee personen gaven elkaar iets kleins in de hand, daarna liep één snel weg”

2.3 Drie praktische tips

  • Tip 1: kies een goede plek om iets of iemand te observeren.
  • Tip 2: spreek je met een verdachte of getuige, laat dan één persoon het woord voeren terwijl de ander observeert.
  • Tip 3: leg belangrijke informatie al tijdens de ronde vast. Een mens kan maar een beperkte hoeveelheid informatie onthouden. Noteer daarom direct tijdens de ronde en meteen daarna (notitie-app, spraakmemo, notitieboekje).

2.4 De 7 gouden W’s

Een handig hulpmiddel bij het verzamelen, beschrijven en vastleggen van informatie:

  1. Wie deed het?
  2. Wat deed hij of zij?
  3. Waar gebeurde het?
  4. Wanneer gebeurde het?
  5. Waarmee gebeurde het?
  6. Op welke wijze gebeurde het?
  7. Waarom gebeurde het?

Je kunt niet altijd alle zeven vragen beantwoorden. Met de W’s kun je wel zo volledig en betrouwbaar mogelijk waarnemen en rapporteren aan 112 en de coördinator. Jouw verslag kan de basis zijn voor verder onderzoek.

2.5 Kenteken

Zit een verdachte persoon in een auto, noteer dan het kenteken of maak er een foto van. Geen tijd voor een foto? Prent het kenteken in met een ezelsbruggetje:

  • Cijfers koppelen aan iets bekends, zoals de geboortedag en -maand van een familielid.
  • Een zinnetje met de letters: bij GB-001-B bijvoorbeeld “Groot-Brittannië Baalt”.
  • Let ook op merk, type, kleur, bijzonderheden (deuken, stickers, spoilers) en de rijrichting.

2.6 Signalement

Voor de politie is een goed signalement van een verdachte belangrijk. Werk van vaste naar veranderlijke kenmerken:

Vaste kenmerken

  1. Gender (man/vrouw)
  2. Postuur: lengte en gewicht
  3. Leeftijd
  4. Huidskleur
  5. Overige kenmerken: tatoeages, littekens, opvallende bijzonderheden

Veranderlijke kenmerken

  1. Haardracht
  2. Kleding (van boven naar beneden)
  3. Schoeisel
  4. Sieraden en accessoires (tas, pet, bril)

Tip: vergelijk met iets objectiefs, bijvoorbeeld met jezelf of met de agent: “Hij was zeker langer dan u.” · “Blond haar, maar minder blond dan ik.”

Meerdere getuigen? Laat ze los van elkaar een verklaring afleggen, zonder dat ze elkaars verhaal horen. Anders kunnen ze elkaar beïnvloeden of gaan ze twijfelen aan hun eigen waarneming, en dan is de verklaring minder waard.

2.7 Foto’s en filmpjes maken

Een foto of filmpje kan helpen om een situatie vast te leggen. Maar soms mag het niet, of zorgt het voor spanning en agressie.

  • In het algemeen mag je filmen en fotograferen op de openbare weg en in openbaar toegankelijke gebouwen.
  • Portretrecht: je mag een foto of film van iemand niet zomaar publiceren, bijvoorbeeld op internet of in een buurt-WhatsApp-groep, als die persoon daar een redelijk belang tegen heeft.
  • In verhitte situaties kan filmen olie op het vuur zijn. Film dan onopvallend of helemaal niet.
  • Geef beelden van een (mogelijk) strafbaar feit aan de politie en verspreid ze niet zelf.

Interactie 2a – Waarnemingsoefening (rollenspel)

Doe deze oefening met z’n tweeën, bijvoorbeeld met uw vaste rondemaatje of tijdens een praktijkbijeenkomst. Eén persoon speelt de voorbijganger, de ander is de waarnemer. Daarna wisselt u van rol.

  1. Voorbereiden (voorbijganger): trek ongemerkt iets opvallends en iets gewoons aan, bijvoorbeeld een pet, een sjaal of een tas. Kies een geparkeerde auto in de straat waar u even langs loopt.
  2. Spelen (10 seconden): de voorbijganger loopt op enkele meters afstand langs de waarnemer, blijft kort bij de auto staan, doet iets met de handen (telefoon pakken, tas verplaatsen) en loopt door tot buiten zicht.
  3. Noteren (waarnemer): zonder nog te kijken schrijft de waarnemer binnen twee minuten op:
    • het signalement: eerst de vaste kenmerken (gender, lengte, postuur, leeftijd, huidskleur, bijzonderheden), daarna de veranderlijke (haar, kleding, schoenen, tas);
    • het kenteken, het merk en de kleur van de auto;
    • welke van de 7 W’s u kunt beantwoorden en welke niet.
  4. Nabespreken: de voorbijganger komt terug en u vergelijkt de aantekeningen met hoe het echt was.
Toon de vragen voor de nabespreking
  • Welke kenmerken miste u, en waren dat vaste of veranderlijke kenmerken?
  • Klopte het kenteken helemaal? Welk ezelsbruggetje had geholpen?
  • Welke “feiten” waren eigenlijk interpretaties? Bijvoorbeeld “zag er verdacht uit” in plaats van “bleef 5 seconden bij het portier staan”.
  • Welke W’s kon u niet beantwoorden, en hoe had u die alsnog kunnen achterhalen?

Interactie 2b – Feit of interpretatie? (sorteeroefening)

Is de beschrijving een feit (wat je echt ziet of hoort) of een interpretatie (wat je ervan denkt)? Sleep elke kaart naar de juiste kolom. Lukt slepen niet? Klik of tik dan eerst op een kaart en daarna op de juiste plek.

Feit

Interpretatie

Interactie 2c – Maak een 112-melding

Casus: Je ziet om 22.15 uur iemand over een schutting klimmen aan de achterkant van een woning en met een tas weer terugkomen. Die persoon stapt in een auto en rijdt weg. Opdracht: schrijf in maximaal 6 zinnen je melding met de W’s, het signalement en het kenteken.

Toon model

Model: “Ik bel vanuit [straat + huisnummer], buurtpreventie. Om 22.15 uur zag ik een man over de achterschutting van nummer 14 klimmen. Hij kwam na ongeveer twee minuten terug met een zwarte sporttas. Signalement: man, ongeveer 25 jaar, ongeveer 1,80 m, slank, lichte huidskleur, donkere capuchontrui, grijze joggingbroek, witte sneakers. Hij stapte in een grijze stationwagen met kenteken [..] en reed richting [straat]. Er zat nog een tweede persoon achter het stuur.”

Samenvatting module 2: waarneming is subjectief, dus scheid feiten van interpretaties. Gebruik de 7 W’s, werk het signalement van vast naar veranderlijk, prent kentekens in met ezelsbruggetjes, laat getuigen los van elkaar verklaren en film verstandig met respect voor het portretrecht.